Facebook-f Linkedin-in Instagram X-twitter Youtube Threads Viber Tiktok

Πληκτρολογήστε για αναζήτηση

Πληκτρολογήστε για αναζήτηση

Πληκτρολογήστε για αναζήτηση

Οι υπηρεσίες μας

Παρέχουμε ολοκληρωμένες λύσεις που καλύπτουν τομείς engineering, εκπαίδευσης και real estate, συνδυάζοντας τεχνική γνώση, εμπειρία και καινοτόμες προσεγγίσεις, ώστε να ανταποκρινόμαστε με συνέπεια στις ανάγκες κάθε έργου και συνεργασίας.

Our Contacts

info@papalits.com

(+30) 6936805898

Facebook-f Linkedin-in Instagram Youtube
X-twitter Threads Viber Tiktok
Κοινωνία
Home Κοινωνία Page 2

Κατηγορία: Κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα
Κοινωνία
12 Μαΐου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Πόσες παραστάσεις έχουμε από τα πραγματικά γεγονότα;

Τελικά μήπως βλέπουμε μόνο αποτελέσματα και ό,τι προηγείται είναι αφανείς διαδικασίες;

γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαλίτσας

Πόσοι από εμάς έχουν προβληματιστεί σχετικά με τα στάδια που έχουν προηγηθεί ώστε να έχουμε στη διάθεσή μας μια πληθώρα από προϊόντα και υπηρεσίες;

Και προφανώς δεν αναφερόμαστε σε εξειδικευμένα πράγματα που απαιτούν ιδιαίτερα προσόντα από άρτια εκπαιδευμένο προσωπικό μέχρι ειδικές εγκαταστάσεις και σπάνιες πρώτες ύλες καθώς τέτοια γεγονότα προβάλλονται ως μοναδικά από την πλειοψηφία των ΜΜΕ μέσω ειδικών ρεπορτάζ, αφιερωμάτων κλπ.

Αναφερόμαστε σε καθημερινά γεγονότα τα οποία φτάνουν σε εμάς ως αποτελέσματα μιας σειράς διαδικασιών για τις οποίες δεν έχουμε ούτε επαφή ούτε πληροφόρηση. Για να γίνουμε πιο κατανοητοί ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Φως, νερό, τηλέφωνο

Τρεις βασικές ενέργειες που κάνουμε όταν βρισκόμαστε στο σπίτι μας και θεωρούμε δεδομένο το αποτέλεσμα είναι να πατάμε το διακόπτη και να ανάβει το φως, να ανοίγουμε τη βρύση και να τρέχει νερό και να σηκώνουμε το τηλέφωνο και να καλεί τον επιθυμητό αριθμό. Ακριβώς επειδή τις τρεις αυτές ενέργειες και τα αντίστοιχα αποτελέσματα τα θεωρούμε δεδομένα δεν μπαίνουμε καν στη διαδικασία να αναλογιστούμε τι κρύβεται πίσω από αυτές τις βασικές κατά τα άλλα διαδικασίες, τι απαιτείται δηλαδή να γίνει ώστε να φτάσει στο σπίτι μας το φως, το νερό και το τηλέφωνο.

Οι μεταφορές

Είτε χρησιμοποιούμε τα ΜΜΜ (Μέσα Μαζικής Μεταφοράς) είτε ιδιωτικό όχημα για να εκτελέσουμε τις καθημερινές μας μετακινήσεις (για εργασία, διασκέδαση κλπ) θα πρέπει να πληρώσουμε εισιτήριο ή να βάλουμε καύσιμο αντίστοιχα. Αμφότερες οι ενέργειες αυτές απαιτούν μόνο λίγα λεπτά από το χρόνο μας αλλά στην πραγματικότητα και αυτές κρύβουν από πίσω τους μια πληθώρα προαπαιτούμενων διαδικασιών ώστε να λάβει ο τελικός χρήστης το αναμενόμενο αποτέλεσμα.

Το φαγητό

Αντίστοιχο είναι και το παράδειγμα του φαγητού, όπου για να φτάσει στο πιάτο μας σερβιρισμένο ένα γεύμα απαιτείται να προηγηθούν μια σειρά από αφανείς σε εμάς διαδικασίες για τις οποίες κανείς δε νοιάζεται καθώς θεωρούνται και πάλι αυτονόητες.

Τι συμβαίνει όμως όταν κάποιος έρθει σε επαφή με κάποιο επιμέρους στάδιο της διαδικασίας και όχι απευθείας με το τελικό αποτέλεσμα;

Συνεχίζοντας με το παράδειγμα του φαγητού και με αφορμή τη γιορτή του Πάσχα,  παραθέτουμε παρακάτω έναν μάλλον λίγο μακάβριο διάλογο ενός μικρού αγοριού (Α) όπου είχε πάει με τον παππού (Π) του το Μ. Σάββατο να παραλάβουν το αρνάκι που είχαν παραγγείλει από το κρεοπωλείο της γειτονίας τους:

-Α: Παππού γιατί το αρνάκι είναι μέσα στη σακούλα;

-Π: Για να μη λερώσει το αμάξι αγόρι μου.

-Α: Γιατί να λερώσει παππού;

-Π: Γιατί έχει αίματα αγόρι μου.

Το αγόρι άρχισε να παρατηρεί καλύτερα το αρνάκι που ήταν μέσα στη σακούλα και μέσα στα αίματα.

-Α: Είναι ζωντανό παππού;

-Π: Όχι αγόρι μου.

-Α: Αφού έχει ανοιχτά τα μάτια.

-Π: Ναι αλλά δεν κουνιέται. Και επιπλέον του έχουν βγάλει και το μαλλί.

Το αγόρι σοκαρίστηκε καθώς άκουσε αυτά τα λόγια και σαφώς μπερδεμένο καθώς ήταν παρατήρησε ακόμη καλύτερα το νεκρό αρνάκι μέσα στη σακούλα και με έντονο προβληματισμό είπε:

-Α: Τί του κάνανε ρε παππού;

Ο παππούς έχοντας δει αυτή την εικόνα δεκάδες φορές τα θεωρούσε όλα απόλυτα φυσιολογικά ενώ το μικρό αγόρι που το έβλεπε για πρώτη φορά δεν μπορούσε να συλλάβει γιατί γινόταν όλα αυτό.

Αν του βάζανε απλά να φάει ένα πιάτο μαγειρεμένο αρνάκι το αγόρι δεν θα είχε προβληματιστεί. Το γεγονός όμως ότι το αγόρι ήρθε σε επαφή με ένα ενδιάμεσο στάδιο της όλης διαδικασίας το έκανε να αισθανθεί περίεργα. Σημαντικό βέβαια ρόλο έπαιξε και το νεαρό της ηλικίας του αγοριού καθώς ο παππούς δεν είχε την ίδια αντίδραση παρόλο που είχε μπροστά του την ίδια αποκρουστική εικόνα με τον εγγονό του.

Εδώ θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ο αυθορμητισμός της ίδιας της φράσης του αγοριού (-Τι του κάνανε ρε παππού) καταδεικνύει ότι το παιδί κατάφερε να αντιληφθεί ότι για να έχει μπροστά του αυτή την εικόνα είχαν προηγηθεί μια σειρά από άλλες διαδικασίες.

Η παραπάνω διαπίστωση μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι ίδιες οι δομές της κοινωνίας αφήνουν εσκεμμένα πολίτες εκτός των επιμέρους διαδικασιών (τις οποίες γνωρίζουν μόνο οι άμεσα εμπλεκόμενοι) και «σερβίρουν» έτοιμο το τελικό αποτέλεσμα ώστε να μην υπάρχουν αντιδράσεις όπως του μικρού αγοριού παραπάνω.

Επιπλέον στοχεύουν να τους κρατούν απασχολημένους με άλλα θέματα (ακρίβεια, στέγαση, εργασιακά κλπ) έτσι ώστε ακόμα και αν έρθουν σε επαφή με κάποιο ενδιάμεσο στάδιο μιας αφανούς διαδικασίας να μη δώσουν την απαιτούμενη έμφαση και να την προσπεράσουν σαν κάτι φυσιολογικό (βλέπε αντίδραση παππού).

Είναι σαν να στέκεσαι πάνω σε μια γέφυρα και να παρατηρείς τη θάλασσα. Όσο πιο μακριά προσπαθείς να δεις τόσο λιγότερες λεπτομέρειες διακρίνεις. Ένα παιδί θα μπορούσε να δει και να προσέξει πολλά περισσότερα από έναν ανήλικα όχι μόνο γιατί έχει καλύτερη όραση αλλά επειδή ο τελευταίος έχει εκπαιδευτεί με τα χρόνια να βλέπει μέχρι ενός ορισμένου σημείου και να μην το προβληματίζει εάν η εικόνα που χάνεται στο βάθος του ορίζοντα είναι από φυσική ή τεχνητή ομίχλη.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: Pexels – Pixabay

Διαβάστε περισσότερα
Κοινωνία
23 Απριλίου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Μπορεί να επιβιώσει μια κοινωνία χωρίς εμπιστοσύνη;

Ποιό είναι το συσταστικό που κρατάει μια κοινωνία συνεκτική;

γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαλίτσας

Οι κοινωνίες διέπονται από αρχές και αξίες που τις κρατάνε συνεκτικές και λειτουργούν ως δικλείδες ασφαλείας σε περίπτωση που κάτι προσπαθήσει να τις διασπάσει. Τέτοιες αρχές είναι η δικαιοσύνη, η ισότητα, η αλληλεγγύη, η ασφάλεια, η ελευθερία της έκφρασης, ο σεβασμός στα δικαιώματα και τη διαφορετικότητα, η ηθική κ.α.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που αν εκλείψει αυξάνεται ο κίνδυνος κατακερματισμού των κοινωνικών δομών και αυτό δεν είναι άλλο από την εμπιστοσύνη. Μια έννοια που κλονίζεται σχεδόν καθημερινά με τους διαρκώς αυξανόμενους ρυθμούς ζωής, τον καταιγισμό πληροφοριών και την πληθώρα αλληλεπιδράσεων μεταξύ μας.

Σε κάθε αλληλεπίδραση μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας το πρώτο στοιχείο που έρχεται στο προσκήνιο είναι η εμπιστοσύνη. Θέλεις για παράδειγμα να αγοράσεις ένα προϊόν. Αν ξεκινήσεις με τη λογική ότι όσες διαφημίσεις και να δεις, όσα καταστήματα και να επισκεφτείς, με όσους πωλητές και να μιλήσεις όλοι τους επιχειρούν να σε κοροϊδέψουν, τότε το πιο πιθανό είναι να μην προβείς σε κάποια αγορά.

Αντίστοιχα εάν θέλεις να αγοράσεις μια υπηρεσία και μπεις σε μια διαδικασία αναζήτησης του κατάλληλου επαγγελματία έχοντας εξ’ αρχής τη νοοτροπία ότι όλοι θέλουν να σε εξαπατήσουν για να που αποσπάσουν χρήματα χωρίς να προσφέρουν την αντίστοιχη αξία σε δουλειά (έργο), τότε και πάλι το πιο πιθανό είναι να μην προβείς σε κάποια ενέργεια.

Ένα ακόμη παράδειγμα από τον κλάδο της υγείας είναι ότι όταν προκύψει ένα πρόβλημα και πρέπει να επισκεφτούμε κάποιο γιατρό, επιλέγουμε να χτυπήσουμε πρώτα την πόρτα εκείνου που εμπιστευόμαστε περισσότερο.

Αντίστοιχα στον χρηματοοικονομικό κλάδο κάνοντας μια συναλλαγή σε κάποια τράπεζα, είτε δια ζώσης είτε διαδικτυακά ουσιαστικά δείχνουμε εμπιστοσύνη στο τραπεζικό σύστημα ότι θα εκτελέσει τη ζητούμενη συναλλαγή με το σωστό τρόπο και στο σωστό χρόνο. 

Δυστυχώς όμως αυξάνονται συνεχώς και οι περιπτώσεις εξαπάτησης του κοινού. Ιδιαίτερα στον τραπεζικό κλάδο με τη ραγδαία αύξηση της τεχνητής νοημοσύνης και των κρυπτονομισμάτων οι περιπτώσεις απάτης έχουν διογκωθεί.

Ο γεγονός όμως ότι το ευρύ κοινό συνεχίζει να χρησιμοποιεί τις τράπεζες για τις συναλλαγές του, καταδεικνύει ότι παρά τα ευάλωτα σημεία τους ο κόσμος συνεχίζει να τις εμπιστεύεται, απλά έχει γίνει αρκετά πιο επιφυλακτικός.

Αντίστοιχα θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι οι γονείς συνεχίζουν να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο παρά το γεγονός ότι έχουν αυξηθεί τα περιστατικά bulling, ακριβώς γιατί εμπιστεύονται τις εκπαιδευτικές δομές και την πλειοψηφία των ανθρώπων που τις διοικούν.

Σε αντίθετη περίπτωση, εάν η απώλεια εμπιστοσύνης γίνει ο κανόνας και όχι η εξαίρεση, τότε η κοινωνία ως σύνολο κινδυνεύει να διασπαστεί σε μεμονωμένα ατομικά στοιχεία που θα λειτουργούν με καχυποψία για το καθετί που καλούνται να αντιμετωπίσουν και κατ’ αυτό τον τρόπο θα καταβυθιστούν έννοιες όπως η συλλογικότητα, η συμμετοχή, η συνεργασία κλπ.

Από την άλλη το να μην εμπιστευόμαστε τυφλά κάποιον ή κάτι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως στοιχείο υγείας και άρτιας λειτουργίας μια κοινωνίας, αρκεί και η τελευταία με τη σειρά της να θεσμοθετήσει εκείνες τις δομές που θα προστατεύουν τα μέλη της από διαφόρων ειδών εξαπατήσεις.  

Οι κοινωνίες έχουν βασίζει όλες τους τις λειτουργίες πάνω στην εμπιστοσύνη και είναι στο χέρι τους να διατηρήσουν τη εύρυθμη λειτουργία τους ενισχύοντας το παραπάνω θεμελιώδες χαρακτηριστικό τους.

Φαντάζει αδύνατο αν όχι ακατόρθωτο να μπορέσει να επιβιώσει μια κοινωνία χωρίς το στοιχείο της εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών της, ειδικά στη σύγχρονη εποχή των παγκοσμιοποιημένων κοινωνιών.

Είναι σαφές πως με την πάροδο των ετών οι κοινωνίες μεταβάλλονται καθώς επηρεάζονται από τις αλλαγές του περιβάλλοντός τους, στις οποίες προσπαθούν να προσαρμοστούν. Το στοιχείο όμως της εμπιστοσύνης μεταξύ των μελών τους παραμένει ισχυρό και εξασφαλίζει σε μεγάλο βαθμό ακόμη και σήμερα την ύπαρξη όλων των υπολοίπων αρχών και αξιών που ωθούν μια κοινωνία στην πρόοδο.

Δυστυχώς δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο και για όλους τους θεσμούς που έχουν εγκαθιδρυθεί εντός των κοινωνιών (οικονομική, δικαστική, αστυνομική αρχή κλπ), όπου εκεί η εμπιστοσύνη των πολιτών προς αυτούς μοιάζει σαν ζωγραφιά πάνω στην άμμο που με ένα απαλό αεράκι ξεθωριάζει και χάνεται.

Σε κάθε περίπτωση όμως η εμπιστοσύνη είναι ο συνδετικός κρίκος που κρατάει μια κοινωνία ζωντανή γι’ αυτό και θα πρέπει να καλλιεργείται και να ενισχύεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του ανθρώπου (προσωπική, επαγγελματική, εκπαιδευτική κλπ) μέσω συλλογικών διαδικασιών.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: LisaLove2Dance – Pixabay

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.lep.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΕπιχειρήσειςΚοινωνία
22 Μαρτίου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Πόσο βοηθάνε οι συνεργασίες στην ανάπτυξη του ατόμου;

Ένα από τα διλήμματα με το οποίο ερχόμαστε συχνά αντιμέτωποι είναι αν θα πρέπει να κάνουμε κάτι μόνοι μας ή σε συνεργασία με άλλους.

γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαλίτσας

Έχω μια ιδέα.

Να επιχειρήσω μόνος μου ή να επιδιώξω κάποια συνεργασία για να την κάνω πράξη;

Η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι τις περισσότερες φορές υποκειμενική, αναλόγως τις εμπειρίες και τα βιώματα του καθενός.

Υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που έχουν επιτύχει στην επαγγελματική τους ζωή χωρίς τη βοήθεια ή την υποστήριξη άλλων ανθρώπων και υπάρχουν και αυτοί που η συμμετοχή τους σε συνεργατικές ομάδες τους έδωσε την απαιτούμενη ώθηση ώστε να τα καταφέρουν.

Προφανώς και η επιτυχία του καθενός σχετίζεται άμεσα με τις προσωπικές του επιλογές οι οποίες άλλοτε μπορεί να βασίζονται στη λογική και άλλοτε στο συναίσθημα. Ο προγραμματισμός όμως είναι εκείνος που σε κρατάει στην πορεία σου και τελικά σε οδηγεί στο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Όποιος έχει δηλαδή ένα σχέδιο, ένα πλάνο, μια στρατηγική την οποία ακολουθεί και εφαρμόζει πιστά έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να επιτύχει. Άρα λοιπόν ένα βασικό στοιχείο της επιχειρηματικής ανάπτυξης είναι η στρατηγική. Το δεύτερο όμως βασικό είναι οι συνεργασίες.

Άνθρωποι που έχουν στρατηγική μπορούν να επιτύχουν αλλά μέχρι ενός ορισμένου σημείου, μέχρι εκεί που φτάνουν οι ατομικές του δυνατότητες, ενώ αυτοί που αναπτύσσονται μέσω μιας ομάδας συνεργατών δεν έχουν «ταβάνι» καθώς μπορούν να αναπτυχθούν απεριόριστα όσο αναπτύσσεται και η ομάδα στην οποία συμμετέχουν.

Χαρακτηριστική είναι η φράση «αν θες να πας γρήγορα πήγαινε μόνος σου, ενώ αν θες να πας μακριά πήγαινε με άλλους».

Για να καταδείξουμε με μεγαλύτερη έμφαση τη σημασία της ομάδας ας κάνουμε έναν παραλληλισμό με τις αντίστοιχες ομάδες του επαγγελματικού αθλητισμού. Σε κάθε ομάδα υπάρχουν παίκτες, καθένας από τους οποίους καλύπτει συγκεκριμένες ανάγκες (ανάλογα τη θέση στην οποία παίζει). Σε όλες τις ομάδες υπάρχουν πάντα κάποιοι που ξεχωρίζουν. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στις επαγγελματικές ομάδες. Το ερώτημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι γιατί αυτός που ξεχωρίζει δεν εγκαταλείπει την ομάδα και να επιχειρήσει μόνος του αφού έχει περισσότερες ικανότητες από τους υπόλοιπους.

Την απάντηση μας τη δίνουν τα ίδια τα ομαδικά αθλήματα καθώς όταν κάποιος αθλητής που ξεχωρίζει μέσα σε μια ομάδα αποφασίζει να την εγκαταλείψει τότε επιδιώκει να πάρει «μεταγραφή» σε κάποια άλλη ομάδα στην οποία ευελπιστεί να μπορέσει να πρωταγωνιστήσει καθώς γνωρίζει ότι εάν μείνει χωρίς ομάδα θα μπει στα «αζήτητα».

Το παραπάνω παράδειγμα μας αποκαλύπτει με εμφατικό τρόπο ότι η άνευ ορίων ανάπτυξη έρχεται μόνο μέσα από οργανωμένες ομάδες τα μέλη των οποίων ακολουθούν αυτούς με τις μεγαλύτερες δυνατότητες και ταυτόχρονα συμπαρασύρουν (με την καλή έννοια) μαζί τους και αυτούς που υστερούν. Ένα τέτοιο σύστημα οργάνωσης προσφέρει ανάπτυξη σε όλα τα μέλη του και μέσω αυτών αναπτύσσεται και το ίδιο σε μια δούναι και λαβείν συνεργασία που οδηγεί στην επιτυχία.

Σε μια εποχή όμως που πριμοδοτείται το ατομικό έναντι του συλλογικού, η φράση «κανένας δεν πετυχαίνει μόνος του» τείνει να καταστεί απλά ένα θεωρητικό σλόγκαν μιας άλλης εποχής. Το βασικό πρόβλημα που εντείνει την αδυναμία δημιουργίας αξιόλογων ομάδων είναι η κρίσιμη διαδικασία του να βρεθούν τα κατάλληλα άτομα που θα τις στελεχώσουν.

Η διαδικασία του “find the right people around you” δεν είναι μια απλή υπόθεση “recruitment” που μπορεί να τη φέρει εις πέρας ένας καλός HR Manager. Είναι κάτι βαθύτερο καθώς τα άτομα που θα στελεχώσουν την ομάδα θα πρέπει να έχουν κοινές αρχές και αξίες, να διακατέχονται από την ίδια επαγγελματική κουλτούρα και να κινούνται στο ίδιο μήκος κύματος έτσι ώστε να δημιουργηθεί μια ομάδα με συνοχή και αποτελεσματικότητα που θα επιδιώξει να κάνει «πρωταθλητισμό».

Τέλος θα πρέπει να σημειώσουμε ότι στις ομάδες που κάνουν πρωταθλητισμό εκτός από ικανούς παίχτες θα πρέπει να υπάρχει και ένας ικανότατος προπονητής ο οποίος θα ορίζει τον ‘’τρόπο παιχνιδιού’’ και θα προβαίνει στις απαιτούμενες ‘’αλλαγές’’ όταν η ομάδα αρχίζει να αποκλίνει από το στόχο της. Ο προπονητής βέβαια τις περισσότερες φορές ενεργεί ατομικά ως επικεφαλής της ομάδας κρατώντας ισορροπίες και παίρνοντας τις κρίσιμες αποφάσεις. Ο ρόλος αυτός ενέχει τον κίνδυνο ο προπονητής να αρχίσει να αντιμετωπίζεται ως άτομο και όχι ως μέλος της ομάδας την οποία διευθύνει και συνήθως μια τέτοια κατάσταση οδηγεί αργά η γρήγορα στη διάλυση της ομάδας.

Μπορεί λοιπόν η απάντηση στο αρχικό ερώτημα να είναι υποκειμενική, αλλά διαχρονικά έχει αποδειχθεί ότι οι άνθρωποι κατάφερναν πολύ περισσότερα μέσω συνεργασιών καθώς μόνο μέσω μιας τέτοιας διαδικασία μπορούμε να ισχυριστούμε ότι 1+1>2.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: geralt – Pixabay

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.neolaia.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΚοινωνίαΤεχνολογία
2 Μαρτίου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Το πρόθεμα μετά- απειλεί τη Δημοκρατία

Πόσο ανεπηρέαστη μένει η Δημοκρατία στις συνεχόμενες αλλαγές;

γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαλίτσας

Το τελευταίο διάστημα με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας ακούμε και διαβάζουμε όλο και περισσότερες λέξεις με το πρόθεμα μετά- στην αρχή τους.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η μετα-πολιτική, ο μετα-πολιτισμός, η μετα-τεχνολογία, τα μετα-δεδομένα κ.α. Μέχρι και η πασίγνωστη πλατφόρμα Facebook μετονομάστηκε σε Meta θέλοντας να καταδείξει τη μετά-βαση σε ένα νέο ψηφιακό περιβάλλον δραστηριοτήτων το λεγόμενο Metaverse. Το πρόθεμα μετά- περιγράφει μια αλλαγή από ένα περιβάλλον σε κάποιο άλλο και αυτό μπορεί να έχει είτε θετικά, είτε αρνητικά αποτελέσματα. Εξάλλου οι τρεις βασικές λέξεις που χρησιμοποιούνται ευρέως με το συγκεκριμένο πρόθεμα είναι οι λέξεις μετάβαση, μεταβολή και μετατροπή οι οποίες αντιπροσωπεύουν όλες τους τροποποιήσεις προς το μέλλον.

Η παραπάνω εξέλιξη εάν συνδυαστεί με ελεγχόμενη και στοχευμένη ανάπτυξη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ανθρώπων την οποία υποτίθεται ότι πρέπει να υπηρετούν όλα αυτά τα μετα-στοιχεία. Οι προβληματισμοί ξεκινούν από το σημείο που το εν λόγω πρόθεμα χρησιμοποιείται ώστε να οδηγήσει τις εξελίξεις προς ορισμένη κατεύθυνση καθώς κανένας δεν μπορεί να εγγυηθεί προς το παρόν ότι οι πραγματοποιούμενες διεργασίες αποσκοπούν στο ευρύτερο κοινωνικό συμφέρον.

Στον τομέα της τεχνολογίας για παράδειγμα το επερχόμενο metaverse δεν είναι κάτι μονοδιάστατα ορισμένο καθώς εκμεταλλευόμενοι τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης (Α.Ι.) μπορούμε να δημιουργήσουμε διαφορετικές εκδοχές του ανάλογα με τις επιθυμίες του εκάστοτε χρήστη. Αυτή η δυναμική τεχνολογική δυνατότητα που οδηγεί στη δημιουργία πολλών εναλλακτικών metaverses συγχέει ακόμη περισσότερο την κατάσταση σχετικά με τη χρησιμότητα όλων αυτών των διεργασιών.

Εάν δηλαδή το πρόθεμα μετά- εκτός από την πρόοδο προς το μέλλον αρχίσει να αντιπροσωπεύει δυναμικές καταστάσεις που μετα-βάλλονται από αρχάριους χρήστες τότε τι μας εξασφαλίζει ότι δεν μπορεί να δημιουργηθούν εναλλακτικές μορφές μεταπολιτικής, εναλλακτικοί μεταπολιτισμοί, εναλλακτικές μετατεχνολογίες κ.ο.κ.

Απειλείται η Δημοκρατία;

Η εξέλιξη αυτή φαντάζει τρομακτική και μπορεί να γίνει ακόμη χειρότερη εάν μέσω αυτού του δαιδαλώδους συστήματος αρχίσουν να αμφισβητούνται βασικές αρχές του πολιτεύματος που έχει εγκαθιδρυθεί στην πλειοψηφία των χωρών παγκοσμίως, της Δημοκρατίας.

Ήδη έχουν ακουστεί εκφράσεις όπως ο μετ-άνθρωπος, ένα υβρίδιο που κανείς δεν ξέρει πως θα συμπεριφερθεί όταν θα κληθεί να αντιμετωπίσει ηθικά και κοινωνικά ζητήματα ή ακόμα και θεμελιώδη ζητήματα του δημοκρατικού πολιτεύματος όπως η αρχή της πλειοψηφίας, η ελευθερία της έκφρασης κ.α. Η μετά-βαση έχει ήδη ξεκινήσει καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπων παγκοσμίως χρησιμοποιούν τεχνολογικές συσκευές με κυρίαρχο το κινητό τηλέφωνο (smartphone) το οποίο έχει γίνει προέκταση του σώματός μας. Η υπερβολική του χρήση μας έχει καταστήσει ήδη πρώιμους μετανθρώπους καθώς πλήθος αντιδράσεών μας βασίζονται στη λειτουργία και τις δυνατότητες των συσκευών αυτών.

Τα τεχνολογικά επιτεύγματα δηλαδή συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των προσωπικών απόψεων του καθενός γύρω από πάσης φύσεως θέματα και οι επικείμενες αντιδράσεις μπορούμε να πούμε ότι είναι πλέον περισσότερο ατομικές παρά συλλογικές όπως ορίζει η βασική αρχή της συμμετοχικής δημοκρατίας. Κίνδυνος είναι η παραπάνω κατάσταση σε συνδυασμό με την πολυδιαφημιζόμενη μεταπολιτική να οδηγήσει σε μια νέα μορφή μετα-δημοκρατίας η οποία θα χαρακτηρίζεται από αλλοίωση των ηθικών αρχών και της ελεύθερης διακίνησης των ιδεών.

Τελικά υπάρχει λύση;

Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω το μέλλον προβλέπεται αρκετά δυσοίωνο όμως σε καμία περίπτωση η εξέλιξη δεν πρέπει να σταματήσει. Ο άνθρωπος από τη φύση του πάντα επιδίωκε την εξέλιξη, σε διαφορετική περίπτωση θα ζούσαμε ακόμη σε σπηλιές και θα βγαίναμε για κυνήγι ώστε να βρούμε τροφή. Πολλές φορές μάλιστα η εξέλιξη είναι αναπόφευκτη παρά τη σθεναρή αντίδραση κάποιων κοινωνικών ομάδων, καθώς η γενική ανάγκη για πρόοδο και βελτίωση της κοινωνικής ζωής πάντοτε υπερισχύει των όποιων προσωπικών ενστάσεων μπορεί να έχει κάποιος.

Η ανάγκη αυτή λοιπόν είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα οδηγήσει τον άνθρωπο στο επόμενο στάδιο, δημιουργώντας μια νέα μορφή κοινωνίας (μετα-κοινωνία;), αρκεί η τελευταία να βασίζεται στις βασικές δημοκρατικές αρχές με τις οποίες διακατέχονται και η σημερινές κοινωνίες.

Τον τρόπο για να γίνει αυτό τον δείχνει το ίδιο το δημοκρατικό πολίτευμα το οποίο έχει ως θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου τη διάκριση των εξουσιών (Νομοθετική, Δικαστική, Εκτελεστική). Δυστυχώς μέχρι στιγμής οι απλοί πολίτες δεν έχουν λόγο για όλες τις παραπάνω προαναφερόμενες εξελίξεις και το γεγονός αυτό ενέχει τον κίνδυνο να παίρνονται αποφάσεις εκτός δημοκρατικών θεσμών. Εάν όμως οι τρεις εξουσίες λειτουργήσουν ανεξάρτητα τότε είναι δυνατή η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που θα ενσωματώσει όλες αυτές τις αλλαγές με τρόπο ωφέλιμο για την κοινωνία.

Άλλωστε η ίδια η λέξη δημοκρατία (χωρίς το πρόθεμα μετά-) αποτελεί σύνθεση των λέξεων δήμος, που παραπέμπει στην κοινωνία, και κράτος, που παραπέμπει στην δύναμη και την κυριαρχία, γεγονός που καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει πάντα να θεσμοθετούνται οι κοινωνικές αλλαγές.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: geralt – Pixabay

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.lep.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΕκπαίδευσηΕπιχειρήσειςΚοινωνία
28 Ιανουαρίου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Τα όνειρά μας ιδιωτικά, τα πανεπιστήμια δημόσια;

Δημόσια vs Ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Ποιός θα υπερισχύσει;

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα

Ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Ένα θέμα που επανέρχεται κατά καιρούς στο δημόσιο διάλογο. Έχουν ασχοληθεί μαζί του διάφοροι υπουργοί προσπαθώντας να ικανοποιήσουν τις δεσμεύσεις της εκάστοτε κομματικής ατζέντας.

Ένα θέμα που έχει ορκισμένους εχθρούς από τη μία αλλά και ένθερμους υποστηρικτές από την άλλη. Είναι από τα λίγα θέματα που χωρίζουν την κοινωνία σε δύο πλειοψηφικά ρεύματα χωρίς κανένα να υπολείπεται του άλλου.

Ένα θέμα για το οποίο δεν υπάρχει κάποια εξέλιξη όλα αυτά τα χρόνια καθώς η οποιαδήποτε αλλαγή αντίκειται στο άρθρο 16 του συντάγματος το οποίο αναφέρει στην παρ. 5: ¨H ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση. Tα ιδρύματα αυτά τελούν υπό την εποπτεία του κράτους, έχουν δικαίωμα να ενισχύονται οικονομικά από αυτό και λειτουργούν σύμφωνα με τους νόμους που αφορούν τους οργανισμούς τους. Συγχώνευση ή κατάτμηση ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων μπορεί να γίνει και κατά παρέκκλιση από κάθε αντίθετη διάταξη, όπως νόμος ορίζει.”. Επιπλέον το άρθρο 8 αναφέρει ρητά ότι: “H σύσταση ανώτατων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται.”

Το να θεσμοθετηθεί λοιπόν με ένα νομοσχέδιο η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων είναι προφανώς αντισυνταγματικό γι’ αυτό και οι κυβερνήσεις επιστρατεύουν κατά καιρούς καταξιωμένους συνταγματολόγους να μας πείσουν για το αντίθετο. Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα οι κ. Βενιζέλος και Σκουρής οι οποίοι με άρθρο τους σε πανελλαδικής εμβέλειας εφημερίδα πριν περίπου ένα μήνα προσπάθησαν να πείσουν τους αναγνώστες τους ότι πρέπει να γίνει μια πιο σύγχρονη ερμηνεία του άρθρου 16 με βάση την αρχή της αναλογικότητας η οποία να συμβαδίζει με το ευρωπαϊκό δίκαιο περί ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και περί επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής ελευθερίας.

Ακολουθώντας αυτή τη λογική θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι αφού από τη μία υπάρχουν ιδιώτες που θέλουν να παρέχουν αυτού του είδους την εκπαιδευτική υπηρεσία και από την άλλη υπάρχουν πολίτες που θέλουν να πληρώσουν για αυτή, που είναι το πρόβλημα;

Το ζήτημα όμως δεν είναι τόσο συνταγματικό όσο πιο πολύ ηθικό. Το σύνταγμα μπορεί να αναθεωρηθεί σε διάφορα σημεία του ώστε να εκσυγχρονιστεί στα πρότυπα του ευρωπαϊκού δικαίου. Και όντως ίσως θα πρέπει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες συνταγματικών αναθεωρήσεων αλλά εδώ το πρόβλημα φαντάζει δυσεπίλυτο καθώς μπαίνουν και άλλες συνιστώσες στην εξίσωση.

Και τα επιχειρήματα μέσω ερωτήσεων συνεχίζονται: “Μα αφού τα μη κρατικά ιδρύματα πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι συνταγματικά αναγνωρισμένα γιατί δεν μπορεί να γίνει το ίδιο και με αυτά της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης;” Η απάντηση έγκειται στο ρόλο που έχει η τριτοβάθμιας εκπαίδευση σε σχέση με τις υπόλοιπες βαθμίδες της και ο οποίος περιλαμβάνει εκτός από τη μετάδοση της γνώσης και την παραγωγή νέας μέσω της έρευνας. Γι’ αυτό και οι καθηγητές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διδάσκουν λιγότερες ώρες από αυτούς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας. Το ερώτημα είναι ποιός ιδιώτης είναι διατεθειμένος να πληρώσει του ακαδημαϊκούς ένα σεβαστό ποσό για να διδάσκουν μόνο λίγες ώρες και τον υπόλοιπο χρόνο να παράγουν έργο μέσω της έρευνας χωρίς να είναι σίγουροι ότι το αποτέλεσμα της έρευνας θα έχει οικονομικό όφελος για τους ίδιους και την επιχείρησή τους (ιδιωτικό πανεπιστήμιο);.

Και αυτό είναι το σημείο κλειδί. Ότι όσες ανώτατες ιδιωτικές εκπαιδευτικές δομές ιδρυθούν είναι πολύ πιθανό να μην περιοριστούν στην καθαρή λειτουργία τους ως επιχειρήσεις, δηλαδή τα έσοδά τους να προκύπτουν μόνο από τα δίδακτρα των φοιτητών τους αλλά να διεκδικήσουν κομμάτι από την πίτα των κρατικών επιχορηγήσεων όπως γίνεται για παράδειγμα στην άλλη άκρη του Ατλαντικού (φοιτητικά επιδόματα και φοροαπαλλαγές για φοίτηση σε ιδιωτικά πανεπιστήμια κλπ). Και προφανώς οι κυβερνώντες που κάνουν τα αδύνατα δυνατά για την εγκατάσταση ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν θα τους αρνηθούν το κομμάτι αυτό. Δημιουργείται έτσι ένα σύστημα αναδιανομής πλούτου που θα τεστάρει την ανθεκτικότητα των δημόσιων πανεπιστημίων σε μια διαρκή προσπάθεια υποτίμησης τους.

Όταν όμως η εκάστοτε κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί τα χρήματα των φορολογούμενων Ελλήνων είναι λογικο να προκύψουν και ηθικές ενστάσεις σχετικά με θέματα δικαιοσύνης, διαφάνειας και να τεθεί εν αμφιβόλω η επικαλούμενη αρχή της αναλογικότητας. Προφανώς ένα ιδιώτης για να υποστηρίξει το project των ιδιωτικών πανεπιστημίων μόνος του θα πρέπει να αυξήσει υπέρογκα τα δίδακτρα, διαφορετικά θα επιδιώξει με τις πλάτες της κυβέρνησης να στείλει το λογαριασμό στους φορολογούμενους πολίτες.

Η αγοραία αντίληψη της κυβέρνησης ότι τα πάντα πρέπει να έχουν μια τιμή δύναται να οδηγήσει σε δημιουργία πτυχίων διαφόρων αντιτίμων αναλόγως της οικονομικής επιφάνειας του εκάστοτε υποψήφιου φοιτητή.  Και βέβαια επειδή τα πτυχία αυτά θα έχουν προέλθει από αναγνωρισμένα ιδιωτικά πανεπιστήμια, θα είναι ισάξια με τα αντίστοιχα πτυχία των κρατικών πανεπιστημίων, δημιουργώντας έτσι δύο κοινωνικές ομάδες πτυχιούχων. Γίνεται σαφές ότι μεταξύ των δύο αυτών κοινωνικών ομάδων δεν μπορεί να υπάρξει υγιείς ανταγωνισμός ούτε πνεύμα συνεργασίας για το καλό της χώρας.

Η ανώτατη εκπαίδευση είναι μία από λίγες εναπομείνασες κρατικές δομές στις οποίες δεν έχει διεισδύσει ο ιδιωτικός τομέας αλλά δυστυχώς για μία ακόμη φορά τίθεται εν αμφιβόλω η αξία και το επίπεδο της μόρφωσης.

Το ποιός θα υπερισχύσει αυτή τη φορά μένει να το δούμε. Πάντως τόσο η κυβέρνηση όσο και οι επιχειρηματίες του μέλλοντος θα πρέπει να γνωρίζουν ότι ο ορθός τρόπος ανάπτυξης περιλαμβάνει τη συνεργασία με επιστήμονες κατάλληλα καταρτισμένους και η όποια υπόνοια ότι οι τελευταίοι έχουν λάβει το πτυχίο τους επειδή κατέβαλαν το ζητηθέν αντίτιμο θα πρέπει να εξαφανίζεται άμεσα.

Δυστυχώς, για την ώρα, η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων φαίνεται ότι μόνο κακό μπορεί να κάνει στην ελληνική κοινωνία καθώς το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να βρει πρώτα λύση σε χρόνιες παθογένειες όπως τα δύσκαμπτα και ανεπίκαιρα προγράμματα σπουδών, η ελλιπής χρηματοδότηση, το συνεχώς μειούμενο διδακτικό προσωπικό, ο νέος ρόλος των εκπαιδευτικών κ.α. (Για περισσότερες πληροφορίες μπορείς να διαβάσεις το σχετικό άρθρο του blog με τίτλο: Όταν το υποκείμενο γίνεται αντικείμενο)

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: 12019 – Pixabay

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.lep.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΚοινωνίαΤεχνολογία
21 Ιανουαρίου 2024by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Ο Νο 1 κίνδυνος την επόμενη 2ετία. Υπάρχει λύση;

Υπάρχει λύση στο μεγαλύτερο παγκόσμιο κίνδυνο;

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα

Σε πρόσφατη έκθεσή του το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ αναφέρει ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα επόμενα δύο χρόνια είναι η παραπληροφόρηση (fake news), για την εξάπλωση της οποίας σημαντικό ρόλο παίζει η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ). 

Με τη σειρά της η παραπληροφόρηση δύναται να οδηγήσει σε κατακερματισμό των κοινωνιών και πόλωση των πολιτών καθώς οι τελευταίοι με την πάροδο του χρόνου θα δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να επαληθεύσουν τα γεγονότα με τα οποία αλληλεπιδρούν.

Για να απαντήθεί όμως γιατί ο κίνδυνος αυτός θεωρείται από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ ως η Νο 1 απειλή, θα πρέπει πρώτα να απαντηθεί ένα άλλο ερώτημα: Πως γίνεται η ροή της πληροφορίας στη σημερινή εποχή και πως διαδιδόταν πριν δημιουργηθεί το internet;

Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από μια πληθώρα πληροφοριών (χρήσιμες ή μη) μέσω του κινητού και των social media ακριβώς λόγω της ευρείας χρήσης του internet. Παλαιότερα το κύριο μέσο ενημέρωσης ήταν η τηλεόραση το ραδιόφωνο και οι εφημερίδες. Η πληροφορία διαδιδόταν με μικρότερη ταχύτητα και έτσι οι αποδέκτες είχαν το χρόνο να την επεξεργαστούν και να αντιδράσουν κατά το δοκούν.  

Με την ταχύτητα όμως που διαδίδεται η πληροφορία σήμερα δεν έχουμε καθόλου χρόνο να “βαρεθούμε” γιατί όταν νιώθουμε πλήξη και ανία σκλρολάρουμε συνεχώς σε κάποια ηλεκτρονική συσκευή και τροφοδοτούμε με data τους αλγόριθμους οι οποίοι με τη σειρά του αποφασίζουν τι θα δούμε την αμέσως επόμενη στιγμή και τι όχι. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και όταν περιμένουμε στην ουρά για μια δουλειά κοιτάμε συνεχώς το κινητό μας, κάνουμε like, comment, share κλπ.

Η συμπεριφορά μας αυτή έχει ως αποτέλεσμα να δημιουργείται πάρα πολύ μεγάλη “φασαρία” γύρω από οποιοδήποτε θέμα. Η περισσότερη πληροφόρηση με τη σειρά της είναι σχεδόν βέβαιο ότι αυξάνει και την παραπληροφόρηση. Κατ’ επέκταση όποιος προσπαθήσει να αντλήσει μια πληροφορία για κάτι που τον ενδιαφέρει, να νιώθει ότι ψάχνει ψύλλους στα άχυρα.

Ευλόγως θα αναρωτηθεί κάποιος εάν ο πλουραλισμός απόψεων βοηθάει ώστε να διαμορφωθεί μια όσο το δυνατόν ορθότερη εικόνα πάνω σε ένα θέμα. Η απάντηση είναι ναι, εάν γίνεται πρώτα το κατάλληλο φιλτράρισμα ώστε να εμφανίζονται μόνο οι σχετικές με το θέμα πληροφορίες. Σκεφτείτε κάποιος που θέλει να φτιάξει ένα άλμπουμ φωτογραφιών. Προφανώς δεν είναι το ίδιο εάν έχει να επιλέξει ανάμεσα σε 100 φωτογραφίες και ανάμεσα σε 1 εκατομμύριο φωτογραφίες. Στη δεύτερη περίπτωση μέχρι να τις βάλει σε σειρά και να βρει μια άκρη είναι πολύ πιθανό να τα έχει παρατήσει. Τη δουλειά αυτή υποτίθεται ότι την κάνουν οι μηχανές αναζήτησης οι οποίες εμφανίζουν τις “πιο σχετικές” πληροφορίες όπως λένε, σύμφωνα με τον αλγόριθμο που χρησιμοποιεί η καθεμία. 

Με την ανεξέλεγκτη όμως ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν υπάρχει ακόμα θεσμικό πλαίσιο που να ορίζει τη σαφώς τη χρήση της, ο αλγόριθμος αυτός μπορεί να προγραμματιστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να εξυπηρετεί κατά κύριο λόγο εμπορικούς σκοπούς μεγάλων εταιρειών που χρηματοδοτούν την ανάπτυξή του προς αυτή την κατεύθυνση. 

Από την πλευρά τους οι απλοί χρήστες δεν μπορούν να αντιδράσουν σε αυτή την εξέλιξη καθώς το τελικό ηλεκτρονικό προϊόν τους “σερβίρεται” έτοιμο προς κατανάλωση. 

Το αντίδοτο στον παραπάνω κίνδυνο είναι η εμπιστοσύνη η οποία όμως θα πρέπει οι άνθρωποι να τη σπείρουν και να την καλλιεργήσουν εκ νέου γιατί έχει ξεραθεί. Στο κομμάτι αυτό θα πρέπει να συνεισφέρουν τόσο ο ιδιωτικός όσο και ο δημόσιος τομέας, ο μεν πρώτος μέσω της εγκαθίδρυσης επιχειρηματικής κουλτούρας με βάση τον άνθρωπο και ο δε δεύτερος μέσω της αναθεώρησης των εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης ώστε να δοθεί περισσότερη έμφαση την ανάπτυξη ισχυρών ανθρωπίνων σχέσεων (Για περισσότερες πληροφορίες μπορείς να διαβάσεις τα σχετικά άρθρα του blog με τίτλους: Μήπως η αναθρωποκεντρική κουλτούρα έχει ως κέντρο το πρόσωπο και όχι τον άνθρωπο; και Όταν το υποκείμενο γίνεται αντικείμενο). 

Το εγχείρημα είναι αρκετά δύσκολο αλλά αξίζει να γίνει μια προσπάθεια από όλους μας.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: Bru-nO – Pixabay

Διαβάστε περισσότερα
ΚοινωνίαΠεριβάλλον
17 Δεκεμβρίου 2023by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Ενεργειακή μετάβαση…No one should be left behind

Πως μπορούν οι απλοί πολίτες να συμβάλουν στην καταπολέμηση της ενεργειακής φτώχιας;

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα

«Ἐν ἀρχῇ ἦν η ενεργειακή φτώχια»

Με αφορμή τα νέα τιμολόγια ρεύματος σε συνδυασμό με την ευμεταβλητότητα των τιμών μονάδος του ηλεκτρικού ρεύματος έρχεται και πάλι στο προσκήνιο το θέμα της ενεργειακής φτώχιας. Ένα θέμα το οποίο απασχολεί την ανθρωπότητα εδώ και περίπου 45 χρόνια. Εύλογα λοιπόν θα αναρωτηθεί κάποιος τι διαφορετικό έχει η ενεργειακή φτώχια από τη γενικότερη έννοια της φτώχιας.

Φτώχια η μία, φτώχια και η άλλη. Γιατί θα πρέπει να υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός;

Η γενική έννοια της φτώχιας περιγράφεται από δύο βασικούς παράγοντες:

Πρώτον τα διαθέσιμα εισοδήματα (που σχετίζονται με το εργασιακό καθεστώς αλλά και την ανάπτυξη μιας χώρας) και δεύτερον με τις τιμές των προϊόντων (που σχετίζονται τόσο με εσωτερικούς όσο και με εξωγενείς παράγοντες (όπως οι πόλεμοι, οι οικονομικές και υγειονομικές κρίσεις τα καιρικά φαινόμενα κλπ).

Από την άλλη για να ορίσουμε την ενεργειακή φτώχια θα πρέπει εκτός τον δύο παραπάνω βασικών παραγόντων θα θέσουμε στην εξίσωση και ακόμη έναν ο οποίος ακούει στο όνομα εξοικονόμηση. Για να θεωρηθεί δηλαδή κάποιος ενεργειακά φτωχός δεν αρκεί να έχει χαμηλά εισοδήματα ή/και να είναι υψηλές οι τιμές των βασικών προϊόντων και αγαθών, αλλά επηρεάζεται ταυτόχρονα και από το θέμα της εξοικονόμησης ενέργειας τόσο σε μικροσκοπικό όσο και σε μακροσκοπικό επίπεδο. Στην έννοια δηλαδή της εξοικονόμησης δεν περιέχεται μόνο η ενεργειακή κλάση μιας κατοικίας (θερμικές απώλειες και συστήματα θέρμανσης-ψύξης-αερισμού) αλλά και η επίπτωση που έχει σε αυτή ο τρόπος παραγωγής και μεταφοράς του καύσιμου υλικού που τη θερμαίνει (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, ρεύμα κλπ) και φυσικά κοινωνικοπολικοί παράγοντες.

Για να γίνει πιο κατανοητό το παραπάνω ας δώσουμε ένα παράδειγμα.

Ας υποθέσουμε πως μια οικογένεια που αμείβεται αρκετά πάνω από το μέσο όρο είναι σε θέση να πληρώσει το απαιτούμενο ποσό για να θερμάνει το σπίτι της ανεξάρτητα από τις τιμές στο «χρηματιστήριο» της ενέργειας. Αν όμως στην πολυκατοικία στην οποία βρίσκεται η ιδιοκτησία της, παρθεί η απόφαση να μη λειτουργήσει η κεντρική θέρμανση, τότε η οικογένεια αυτή παρόλο που έχει τη δυνατότητα να πληρώσει για τη θέρμανση του σπιτιού της (δεν είναι δηλαδή με τη γενική έννοια φτωχή), βιώνει καταστάσεις ενεργειακής φτώχιας, καθώς το σπίτι τους δεν θερμαίνεται.

Αντίστοιχα εάν η παραπάνω οικογένεια ζει σε ένα σπίτι το οποίο παρουσιάζει μεγάλες απώλειες ενέργειας ή/και χρησιμοποιεί συστήματα θέρμανσης-ψύξης μη αποδοτικά, τότε και πάλι μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε ενεργειακά φτωχή παρά την καλή οικονομική της κατάσταση. 

Κλείνοντας την αναφορά μας στην ενεργειακή φτώχια, μπορούμε να πούμε ότι εκτός από τα συστήματα εξοικονόμησης στην παραγωγή και μεταφορά της ενέργειας καθώς και τη χρήση των ΑΠΕ, κομβικό ρόλο στην τελική εξοικονόμηση μιας ιδιοκτησίας είναι ο ίδιος ο χρήστης της. Επισημαίνουμε δηλαδή το γεγονός ότι η κατανάλωση ενέργειας έχει να κάνει κατά πολύ μεγάλο βαθμό και με το τρόπο που χρησιμοποιούμε την ιδιοκτησία μας και τα διάφορα εγκατεστημένα συστήματά της. Αν δώσουμε λοιπόν την ίδια κατοικία να την κατοικήσουν δύο διαφορετικές οικογένειες, τότε θα παρατηρήσουμε ότι παρόλο που τα ενεργητικά και τα παθητικά συστήματα εξοικονόμησης ενέργειας είναι τα ίδια, οι συνολικές μηνιαίες καταναλώσεις στις δύο παραπάνω περιπτώσεις θα είναι διαφορετικές. Είναι ένα φαινόμενο αντίστοιχο με την κατανάλωση καυσίμου σε ένα αυτοκίνητο, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο από τα τεχνικά χαρακτηριστικά του αυτοκινήτου αλλά και από την οδηγική συμπεριφορά του εκάστοτε οδηγού (εάν είναι ήρεμος, νευρικός κ.ο.κ.).

Δυστυχώς για άλλη μια φορά παρατηρείται έλλειμα εκπαίδευσης των πολιτών ως προς το πως να κατοικούνε με ορθολογικό τρόπο, εκπαίδευση που θα έπρεπε να είχε ενταχθεί στα σχολικά προγράμματα από τη νηπιακή ηλικία.

Η φύση είναι σύμμαχός μας

Από τη μία λοιπόν βρίσκονται οι άνθρωποι που με τις δραστηριότητές τους επιβαρύνουν το περιβάλλον σε υπερθετικό βαθμό και από την άλλη η φύση αντιδρά με όλο και πιο έντονο τρόπο στις δραστηριότητες αυτές. Πλημμύρες, φωτιές, έντονες χιονοπτώσεις, τυφώνες είναι μόνο μερικά από τα αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Τα έντονα αυτά φαινόμενα εμφανίζονται όλο και πιο συχνά καθώς έχει διαταραχθεί σε μεγάλο βαθμό η οικολογική ισορροπία που ή ίδια η φύση είχε δημιουργήσει. Μια ισορροπία που ομολογουμένως μόνο δίκαιη δεν είναι, καθώς δεν υπάρχει ισότητα μεταξύ των διαφόρων ζωικών ή φυτικών οργανισμών και στις πλείστες των περιπτώσεων επικρατεί ο νόμος του ισχυρού (το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό, το μεγάλο δέντρο καταλαμβάνει το μεγαλύτερο χώρο κλπ). Παρά όμως τις ανισότητες αυτές τα φυσικά οικοσυστήματα, τείνουν να διατηρήσουν την ισορροπία στην οποία έχουν επέλθει αντιδρώντας σε οτιδήποτε πάει να τη διασπάσει μέσω της εκδήλωσης αυτών των έντονων καιρικών φαινομένων για να αντισταθμίσουν τις ανθρωπογενείς επιπτώσεις. Η αυτορρύθμιση της φύσης δηλαδή μπορεί να λειτουργήσει ως σύμμαχός μας στην προσπάθεια της εξοικονόμησης ενέργειας εφόσον και εμείς από την πλευρά μας της προσφέρουμε την αντίστοιχη προστασία.

Υπάρχει λύση;

Την τελευταία δεκαετία, με την ενεργειακή κρίση να εντείνεται όλο και περισσότερο, γίνονται μεγάλες προσπάθειες τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο ώστε να μειωθεί το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχιας. Σε εθνικό επίπεδο «τρέχουν» εδώ και αρκετά χρόνια προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ» τα οποία όμως αποδεικνύονται ανεπαρκή και πολλές φορές μη συμβατά με τις δυνατότητες των νοικοκυριών στα οποία απευθύνονται. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο μόλις πρόσφατα θεσπίστηκαν ελάχιστες προδιαγραφές ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων καθώς μέχρι πρότινος είχε δοθεί έμφαση στην ενίσχυση των ΑΠΕ ώστε να ενισχυθεί η προσπάθεια απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Επιπλέον εκτός από τα κτίρια, τα δύο άλλα μεγάλα στοιχήματα είναι η εξοικονόμηση ενέργειας στο τομέα των μεταφορών και της βιομηχανίας που έχουν έμμεσες επιπτώσεις στους ενεργειακά πιο ευάλωτους πολίτες.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη που δεν έχει μπει όσο θα έπρεπε στην εξίσωση επίλυσης του προβλήματος της ενεργειακής φτώχιας και αυτό είναι οι ΟΤΑ. Οι Δήμοι ως οργανισμοί δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλλουν στους δημότες τους να προβούν σε εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης των κτιρίων τους, μπορούν όμως σε συνεργασία με άλλους φορείς (π.χ. αναπτυξιακές οργανώσεις, μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς, συνεταιριστικές τράπεζες κλπ) να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων και να κινητοποιήσουν τη συμμετοχή όσο περισσότερων πολιτών είναι διαθέτημένοι να συνδράμουν.

Η ενεργειακή κοινότητα θεσπίστηκε ως έννοια πριν μια 5ετία και είναι ένας από τους πιο δημοκρατικούς τρόπους αντιμετώπισης της ενεργειακής φτώχιας, καθώς διέπεται από τις αρχές της ισότητας και της δικαιοσύνης, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους τους συμμετέχοντες να επωφεληθούν από την παραγόμενη ενέργεια και όχι μόνο τους ιδιοκτήτες μεγαλοεταιρειών που ως επί το πλείστων καπηλεύονται μέχρι τώρα τα κονδύλια για τέτοιου είδους ζητήματα.

Οι συνεταιρισμοί πολιτών δηλαδή με την αρωγή της τοπικής αυτοδιοίκησης είναι η πιο ενδεδειγμένη και δίκαιη λύση για να πετύχουμε την πολυπόθητη ενεργειακή μετάβαση, ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο λίγους αλλά την κοινωνία ως σύνολο. Και επειδή κάθε περιοχή είναι διαφορετική, η βέλτιστη διαχείριση των τοπικών φυσικών πόρων μπορεί να αποτελέσει οδηγό για μια πιο ορθολογική αποκέντρωση και εκδημοκρατισμό του ενεργειακού συστήματος. Τώρα λοιπόν που αρχίζουμε να χρησιμοποιούμε όλο και πιο πολύ καθαρές μορφές ενέργειας και γινόμαστε πιο συνειδητοί σχετικά με τη χρήση που κάνουμε σε αυτές, είναι η ευκαιρία να καταπολεμήσουμε και το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχιας.

Αν τα καταφέρνει να αυτορυθμιστεί η φαινομενικά μη δημοκρατική φύση, τότε είναι σίγουρο πως μπορούν να τα καταφέρουν και οι δημοκρατικές κοινωνίες στις οποίες ζούμε. Και όπως σε όλες τις δημοκρατικές διαδικασίες…no one should be left behind (κανένας δεν πρέπει να μείνει πίσω).

Εξάλλου η δημοκρατική ενεργειακή μετάβαση είναι το πρώτο βήμα για τη μετατροπή των πόλεων σε έξυπνους και πράσινους οργανισμούς, όπου ενεργειακές κοινότητες, παθητικά κτίρια, ηλεκτρικά οχήματα και απλοί πολίτες θα αποτελούν θεμελιώδη συστατικά τους.

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: https://pixabay.com/el/users/roszie-6000120/

*Το άρθρο αναδημοσιεύθηκε και στις ιστοσελίδες 

revaluation.gr 

flowmagazine.gr 

ideostrovilos.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΕπιχειρήσειςΚοινωνία
21 Νοεμβρίου 2023by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Τι συμβαίνει όταν ένα απολυταρχικό καθεστώς τείνει να ιδιωτικοποιηθεί;

Με αφορμή την 50η επέτειο του πολυτεχνείου αναρωτιόμαστε εάν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι σε θέση να επιβάλλουν ένα εναλλακτικό απολυταρχικό καθεστώς στους εργαζομένους τους.

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα,

Με αφορμή την 50η επέτειο της εξέγερσης του πολυτεχνείου εναντίον της στρατιωτικής δικτατορίας της χούντας αναρωτιόμαστε τι συμβαίνει σήμερα στην αγορά εργασίας και εάν οι ιδιωτικές επιχειρήσεις είναι σε θέση να επιβάλλουν ένα εναλλακτικό απολυταρχικό καθεστώς στους εργαζομένους τους.

Ως γνωστόν απολυταρχικό είναι εκείνο το καθεστώς που δεν επιτρέπει στους πολίτες να εκφράσουν την γνώμη τους ελεύθερα. Αντίθετα τους τιμωρεί παραδειγματικά εάν οι απόψεις τους είναι αντίθετες με τα πιστεύω του καθεστώτος.

Η αποκατάσταση της δημοκρατίας τόσο στη χώρα μας όσο και σε άλλες χώρες ήρθε για να δώσει μόνιμη λύση στο παραπάνω πρόβλημα καθώς πλέον οι πολίτες είναι ελεύθεροι να εκφράζουν τις απόψεις τους δημόσια.

Ή μήπως όχι;

Η ελευθερία του λόγου είναι ένα συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα και η εκάστοτε κυβέρνηση δεν μπορεί να πάρει κατασταλτικά μέτρα εναντίον της όσο και αν το επιθυμεί. Το μόνο που μπορεί να κάνει (και το κάνει κάθε φορά που της δίνεται η ευκαιρία) είναι να προβαίνει σε προπαγανδιστικού τύπου ανακοινώσεις και ενέργειες ώστε να κατευθύνει την κοινή γνώμη σε ελεγχόμενες αντιδράσεις.

Τι συμβαίνει όμως όταν ένα απολυταρχικό καθεστώς τείνει να ιδιωτικοποιηθεί;

Δυστυχώς τόσο στη Γηραιά Ήπειρο όσο και στην άλλη άκρη του Ατλαντικού το ρόλο των δυνάμεων καταστολής δεν τον έχει αναλάβει η το κράτος αλλά ο ιδιωτικός τομέας.

Εάν προσπαθήσουμε να συνδέσουμε τα μηνύματα της εξέγερσης του πολυτεχνείου για ελευθερία, δικαιοσύνη και δημοκρατία με τα συμβαίνοντα στην εμπόλεμη λωρίδα στης Γάζας μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς ή στον πόλεμο της Ουκρανίας, θα διαπιστώσουμε  ότι είναι δυνατόν ακόμη και σήμερα πολίτες να υφίστανται κοινωνικούς αποκλεισμούς αναλόγως την πλευρά που υποστηρίζουν.

Η παραπάνω άποψη ενισχύεται όλο και περισσότερο καθώς σχεδόν καθημερινά έρχονται στην επιφάνεια αποφάσεις ιδιωτικών επιχειρήσεων για επίπληξη, τιμωρία ή ακόμη και απόλυση εργαζομένων τους καθώς οι τελευταίοι τόλμησαν να εκφράσουν την άποψή τους δημόσια (κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) παίρνοντας το μέρος της μιας ή της άλλης πλευράς.

Δημοσιογράφοι από μεγάλα μέσα ενημέρωσης απολύονται, εργαζόμενοι οδηγούνται στη δικαιοσύνη επειδή μέσω των συνδικάτων τους εκφράζουν τη συμπαράστασή τους στον Παλαιστινιακό λαό κατηγορούμενοι ότι εκθέτουν την εταιρεία στην οποία εργάζονται, ενώ φοιτητές από παγκοσμίου φήμης πανεπιστήμια καταχωρούνται σε επιχειρηματικές black lists ώστε να μην μπορέσουν να βρουν δουλειά στο αντικείμενό τους.

Παρατηρούμε λοιπόν πως πολλοί εργοδότες στο κομμάτι της αξιολόγησης των εργαζομένων, πάνω από τα τυπικά προσόντα, την απόδοση και την παραγωγικότητά τους, βάζουν τις απόψεις τους σε κοινωνικά και πολιτικά θέματα. Και επειδή οι αποφάσεις που παίρνονται στην πλειοψηφία των επιχειρήσεων του ιδιωτικού τομέα  είναι με γνώμονα τα οικονομικά τους συμφέροντα, είναι δυνατόν εργαζόμενοι να αποπεμφθούν εξαιτίας μόνο και μόνο των απόψεών τους, εάν οι τελευταίες θεωρηθούν ότι πλήττουν τη φήμη της εταιρείας στην οποία εργάζονται.

Τα φαινόμενα αυτά εμφανίζονταν και στο παρελθόν, αλλά κατά κύριο λόγο εντείνονται όταν παγκοσμίως λαμβάνουν χώρα έντονα περιστατικά όπως οικονομικές κρίσεις, πόλεμοι, πανδημίες κλπ. Το καπιταλιστικό μοντέλο με βάση το οποίο λειτουργούν οι οικονομίες δίνει τη δυνατότητα στους εργοδότες να προχωρήσουν πολλές φορές σε απολυταρχικές ενέργειες βάζοντας πάνω απ’ όλα τη φήμη και το κέρδος της επιχείρησής τους, χωρίς να υπολογίζουν τις επιπτώσεις σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο.

Το παραπάνω φαινόμενο διαρκώς διογκώνεται και είναι πλέον υπαρκτός ο κίνδυνος να δημιουργηθούν εργαζόμενοι δύο, τριών ή και τεσσάρων ταχυτήτων βασιζόμενοι αποκλειστικά και μόνο στις κοινωνικοπολιτικές τους πεποιθήσεις. Η επιρροή των ιδιωτικών επιχειρήσεων στη συνεκτικότητα της κοινωνίας βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο και σε περίπτωση που ξεπεραστούν και τα τελευταία δημοκρατικά αναχώματα, ένα εναλλακτικό απολυταρχικό καθεστώς είναι προ των πυλών να εγκατασταθεί εντός των κοινωνικών στρωμάτων και να ενεργεί αόρατα και ύπουλα μέσω των εργασιακών σχέσεων.

Ποτέ άλλοτε κανένα απολυταρχικό καθεστώς δεν είχε τη δυνατότητα να επιβάλλει τη θέλησή του χωρίς την εκδήλωση ακραίων περιστατικών βίας. Ο ιδιωτικός τομέας δείχνει ότι είναι πλέον σε θέση να επιβάλλει τις απόψεις του σε μια κοινωνία χωρίς ισχυρές δομές, κατακερματισμένη από την πληθώρα των πολιτικών σχηματισμών που αντί θα δώσουν έναν πλουραλισμό στην πολιτική ζωή του τόπου, συντελούν στην περαιτέρω αποσύνθεσή της.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η τωρινή σύνθεση της κοινωνίας είναι σε θέση να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των παραπάνω συμβάντων.

Ο κόσμος τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί σε απλό παρατηρητή των εξελίξεων και όποιος προσπαθεί να βγει μπροστά και να προσπαθήσει να αλλάξει κάτι τις περισσότερες φορές φιμώνεται, παραγκωνίζεται και περιθωριοποιείται. Προσθέτοντας στα παραπάνω και τις απολυταρχικές ενέργειες των ιδιωτικών επιχειρήσεων δημιουργείται ένα εκρηκτικό μίγμα όπου ο πολίτης βάλλεται από παντού και νιώθει ανήμπορος να αντιδράσει.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο σκοπός τόσο των κρατών όσο και των ιδιωτών για προώθηση των πολιτικών τους επιτυγχάνεται αθόρυβα και τείνει να γίνει η νέα καθημερινότητα των πολιτών.

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου όμως απέδειξε με τον πιο τρανό τρόπο ότι όταν οι πολίτες συνασπίζονται μπορούν να προβάλουν σθεναρή αντίσταση σε οποιοδήποτε καθεστώς είτε κρατικό είτε ιδιωτικό.

Θα μπορούσε να γίνει κάτι αντίστοιχο και στη σημερινή εποχή;

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: https://pixabay.com/el/users/geralt-9301/

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.lep.gr

Διαβάστε περισσότερα
Κοινωνία
22 Οκτωβρίου 2023by Konstantinos Papalitsas0 Comments

Τα βασικά θύματα ενός πολέμου είναι πάντοτε τα ίδια: οι άμαχοι και η αλήθεια…

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα,

Τις τελευταίες μέρες ολόκληρος ο κόσμος παρακολουθεί την αναταραχή που έχει ξεσπάσει στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και πάλι μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Ένα θέμα πολιτικά πολύπλοκο με την κάθε πλευρά να έχει εδώ και δεκαετίες τα επιχειρήματά της εναντίον της άλλης αλλά δυστυχώς οι όποιες απόπειρες έγιναν ώστε να δοθεί λύση σε διπλωματικό επίπεδο να έχουν πέσει στο κενό. Αποτέλεσμα είναι για μια ακόμη φορά να υπάρχει πολεμική σύρραξη και κανείς δεν ξέρει που θα καταλήξει όλο αυτό.

Αν εξετάσει κάποιος τα επιχειρήματα της κάθε πλευράς, θα παρατηρήσει ότι σε κάποια θέματα και οι δύο έχουν δίκιο. Από τη μία οι Παλαιστίνιοι διεκδικούν εδώ και δεκαετίες την αναγνώρισής τους ως κράτος από την άλλη οι Ισραηλινοί προφανώς και έχουν το δικαίωμα στην αυτοάμυνα από τις επιθέσεις τρομοκρατικών οργανώσεων όπως η Χαμάς. Πρόκειται για πολύπαθους λαούς οι οποίοι σε βάθος δεκαετιών αποτέλεσαν γενιές που ήταν θύματα θυμάτων και πρόσφυγες κάποιων που ήταν κάποτε πρόσφυγες. Γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολο να δοθεί λύση στο εν λόγω θέμα.

Όποιοι βιάζονται λοιπόν να υποστηρίξουν τη μία ή την άλλη πλευρά θα πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί καθώς αναλόγως από το ποια σκοπιά βλέπει κανείς τα πράγματα οδηγείται και στις ανάλογες επιλογές. Αυτό συμβαίνει τόσο στην επιλογή στρατοπέδου από ολόκληρα κράτη και κυβερνήσεις όσο και από απλούς καθημερινούς πολίτες που διαδηλώνουν ανά τον κόσμο. Και ενώ η επιλογές των εκάστοτε κρατών κρύβουν από πίσω διαφορών ειδών συμφέροντα όπως οικονομικά, γεωπολιτικά κ.α. τι συμβαίνει στην πραγματικότητα σχετικά με τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης;

Ο κάθε πολίτης προφανώς και επιλέγει πλευρά (όπως κάνει σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του, από την υποστήριξη μιας συγκεκριμένης ποδοσφαιρικής ομάδας έως την υποστήριξη πολιτικών σχηματισμών) σύμφωνα με τις προσωπικές τους πεποιθήσεις. Υπάρχει όμως διαθέσιμη όλη η απαιτούμενη πληροφορία ώστε οι πολίτες να πάρουν ανεπηρέαστα τις αποφάσεις τους;

Ειδικά στην εποχή που ζούμε η απάντηση δυστυχώς είναι κατηγορηματικά όχι. Ενώ δηλαδή θα περίμενε κανείς στην εποχή της τεχνολογικής εξέλιξης και των social media η πληροφορία να φτάνει στον καθένα μας όχι μόνο ταχύτατα αλλά και πιο ορθολογικά, αντ΄ αυτού αυτό που συμβαίνει είναι το ακριβώς αντίθετο. Παρατηρούμε έναν καταιγισμό πληροφοριών οι οποίες επιφανειακά φαίνονται αφιλτράριστες, στην πραγματικότητα όμως είναι τόσο προσεκτικά επιλεγμένες ώστε να οδηγούν στη διαμόρφωση των επιθυμητών απόψεων παρουσιάζοντάς τες ως αυθεντικές.

Μα θα αναρωτηθεί κάποιος, δεν μπορεί όλα όσα ακούμε και διαβάζουμε να είναι ψεύτικα. Φυσικά και όχι. Το πρόβλημα που προσπαθεί αυτό άρθρο να φωτίσει είναι ότι δεν υπάρχει ένας αντικειμενικός τρόπος να ξεχωρίσουν τα πραγματικά γεγονότα από τα fake news. Αν παρακολουθήσει κανείς δελτία ειδήσεων για το θέμα του πολέμου που θίξαμε παραπάνω θα ακούσει ένα πλήθος πληροφοριών καθώς και προσωπικών απόψεων δημοσιογράφων και αναλυτών ώστε να δυσκολευτεί να σχηματίσει άποψη καθώς οι πληροφορίες αυτές δύναται να διαφοροποιούνται από τον έναν τηλεοπτικό σταθμό στον άλλο. Στη συνέχεια εάν περιπλανηθεί κάποιος στα social media μπορεί να διαβάσει απόψεις και σχόλια τόσο έγκριτων ανθρώπων και πανεπιστημιακών όσο και ανθρώπων με μεγάλη επιρροή (influencers ή/και fake accounts) τα οποία στις περισσότερες των περιπτώσεων αντί να βάλουν τα πράγματα σε μια σειρά μπερδεύουν περισσότερο τους αναγνώστες.

Αποτέλεσμα όλων αυτών είναι η προπαγανδιστική διαμόρφωση της κοινής γνώμης ώστε να αμβλυνθούν ή να οξυνθούν οι αντιδράσεις ανάλογα την έκβαση των γεγονότων. Για παράδειγμα όλοι κάνουν λόγο για το προπαγανδιστικό δίκτυο (με έτοιμο υλικό για να παρουσιαστεί τόσο σε δελτία ειδήσεων όσο και στα κοινωνικά δίκτυα) που έχει στήσει το κράτος του Ισραήλ αλλά κανένας απλός πολίτης δεν μπορεί να ξεχωρίσει εάν μια πληροφορία προέρχεται από το συγκεκριμένο lobby ή όχι, καθώς ο ίδιος πολίτης βομβαρδίζεται από ένα σορό άλλες πληροφορίες όντας ανήμπορος να επαληθεύσει το οτιδήποτε. Ειδικά σε μια εμπόλεμη κατάσταση από τη στιγμή που θα πέσει η πρώτη σφαίρα αυτά που μαθαίνουν οι πολίτες δεν είναι ποτέ η αλήθεια αλλά στην καλύτερη περίπτωση μια διαστρεβλωμένη εκδοχή της. Όλα τα παραπάνω επηρεάζουν τα πιστεύω όλων μας και λειτουργούν παρασκηνιακά χωρίς να το καταλαβαίνουμε ώστε να δημιουργηθεί η επικρατούσα άποψη που έχει προαποφασιστεί από τον πιο ισχυρό.

Η τεχνολογία και η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης χρησιμοποιούνται από τους διαχειριστές για την παραγωγή υπερπληροφόρισης η οποία με τη σειρά της οδηγεί και σε αύξηση της παραπληροφόρησης.

Εκτός όμως από τη γενική αλήθεια που πλήττεται βάναυσα ειδικά σε περιόδους πολέμων και κρίσης ένα άλλο θέμα που πρέπει να σταθούμε είναι οι μεγάλες απώλειες αμάχων ως αποτέλεσμα της αντιπαλότητας των δύο κρατών. Το ότι δηλαδή το Ισραήλ έχει το δικαίωμα στην αυτοάμυνα μετά τις επιθέσεις της Χαμάς δε σημαίνει ότι πρέπει να πραγματοποιήσει στρατιωτική επέμβαση άνευ προηγουμένου όπως δήλωσε και ο πρωθυπουργός του, να σκοτώνει αδιακρίτως άμαχο πληθυσμό που δεν φταίει σε τίποτα, ούτε ότι πρέπει να βομβαρδίζει π.χ. νοσοκομεία. (αν και για το τελευταίο έριξε την ευθύνη αλλού ανεβάζοντας βίντεο που τελικά αποδείχθηκε ότι δεν ήταν καν φετινό(!) και δυστυχώς κανείς δεν ξέρει τι ισχύει πραγματικά).

 Αντίστοιχα από την άλλη πλευρά η Χαμάς δεν έχει κανένα λόγο να χτυπάει αμάχους ή να αποκεφαλίζει μωρά όπως λέει το Ισραήλ χρησιμοποιώντας τη συνήθη προπαγανδιστική τακτική περί βρεφοκτονίας (αν και το τελευταίο κάποιοι το διαψεύδουν ενισχύοντας κι άλλο την παραπληροφόρηση!), καθώς με αυτό τον τρόπο βάζει λάδι στη φωτιά για χειρότερες εξελίξεις, δίνοντας πάτημα στο Ισραήλ. Κάπου εκεί μπαίνουν στο παιχνίδι και οι θρησκευτικές διαφορές των δύο κρατών, μπερδεύεται ακόμη χειρότερα η κατάσταση, σκοτώνονται ακόμη περισσότεροι άμαχοι και ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται.

Το χειρότερο όλων; Καμία από τις δύο πλευρές, ούτε το Ισραήλ ούτε η Χαμάς δε φαίνεται να ενδιαφέρονται για τις τεράστιες απώλειες αμάχων, αλλά κοιτάνε μόνο πως θα επικρατήσουν του εχθρού.

Συνεπώς μήπως τελικά δεν έχει και τόση μεγάλη σημασία εάν κάποιος θα τεθεί στη λεγόμενη «σωστή πλευρά της ιστορίας» όταν τα βασικά θύματα ενός πολέμου είναι πάντοτε τα ίδια: οι άμαχοι και η αλήθεια;

Κλείνοντας οφείλω να κάνω και ένα πολιτικό σχόλιο: Όσο και στις δύο πλευρές επικρατούν οι φανατικοί (βλ. Χαμάς από τη μία και κυβέρνηση Νετανιάχου από την άλλη), ο κύκλος βίας θα συνεχίζεται. Τα κράτη όμως ανήκουν στους λαούς τους και εκεί θα πρέπει να αναζητηθεί η όποια λύση στα πλαίσια δημιουργίας κοινωνικών κρατών. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι όταν βρέθηκαν στην εξουσία άτομα με αυτή τη συλλογιστική (βλ. Αραφάτ από την πλευρά της Παλαιστίνης και Ραμπίν ως εκπρόσωπος του εργατικού κόμματος στο Ισραήλ) επήλθε συμφωνία (Όσλο Ι & ΙΙ) άσχετα εάν δεν εφαρμόστηκε ποτέ καθώς ακροδεξιές οργανώσεις φρόντισαν να τους βγάλουν από τη μέση. Τέλος να τονίσουμε ότι σε τέτοιες καταστάσεις δεν κρίνεται μόνο τη τύχη των δύο κρατών αλλά και όλων των υπολοίπων για τη στάση που κρατάνε ή τις ενέργειες που κάνουν τόσο σε επίπεδο κρατών (ΗΠΑ, Ρωσία, Ευρώπη) όσο και σε επίπεδο κοινωνιών (διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες κλπ).

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: https://www.karfitsa.gr/diethni/to-israil-orkizetai-na-katastrepsei-ti-chamas-kai-synechizei-na-plittei-ti-gaza-video/

*Το άρθρο φιλοξενήθηκε και στην ιστοσελίδα www.lep.gr

Διαβάστε περισσότερα
ΕπιχειρήσειςΚοινωνία
13 Οκτωβρίου 2023by Konstantinos Papalitsas2 Comments

Μήπως η ανθρωποκεντρική κουλτούρα έχει ως κέντρο το πρόσωπο και όχι τον άνθρωπο;

του Κωνσταντίνου Παπαλίτσα,

Ως κουλτούρα νοείται ένα σύνολο αξιών που γίνονται κοινώς αποδεκτά από ένα σύνολο ανθρώπων και εφαρμόζονται στο ακέραιο από όλα τα μέλη του. Η λέξη αυτή χρησιμοποιείται πάρα πολύ τον τελευταίο καιρό, τόσο από εταιρείες που θέλουν να καταδείξουν το κλίμα που επικρατεί στο εσωτερικό τους, όσο και από αναλυτές που προσπαθούν να ερμηνεύσουν στάσεις και συμπεριφορές ολόκληρων κοινωνιών. (Αρκετές φορές μάλιστα χρησιμοποιείται και για λόγους marketing αλλά αυτό θα το σχολιάσουμε σε κάποιο επόμενο άρθρο!)

Κάθε κουλτούρα όμως έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία την κάνουν να ξεχωρίζει από όλες τις υπόλοιπες. Η κουλτούρα λοιπόν ενός συνόλου ανθρώπων μπορεί να είναι ιεραρχική, ανταγωνιστική, υποστηρικτική κλπ. Τα τελευταία χρόνια όμως όλο και περισσότεροι οργανισμοί παρουσιάζουν ότι διέπονται από μια κουλτούρα ανθρωποκεντρική. Ετυμολογικά και μόνο η λέξη παραπέμπει σε αρχές και αξίες που έχουν ως βάση (κέντρο) τον άνθρωπο και όλες οι διεργασίες αρχίζουν και τελειώνουν σ’ αυτόν.

Σαν έννοια λοιπόν η ανθρωποκεντρική κουλτούρα μπορεί να χαρακτηριστεί πάρα πολύ θετικά καθώς ο άνθρωπος είναι αυτός που προσπαθεί να δημιουργήσει και να αναπτυχθεί και επομένως είναι αυτός που θα πρέπει να καρπώνεται τα οφέλη της προσπάθειας αυτής. Τι συμβαίνει όμως στην πραγματικότητα; Είναι όντως έτσι τα πράγματα;

Ας εξετάσουμε ένα παράδειγμα.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι έχουμε μια εταιρεία που εκτελεί 3-4 διαφορετικές δραστηριότητες. Επειδή όπως είναι φυσικό δεν μπορούν όλοι να κάνουν τα πάντα και καθώς ζούμε στην εποχή της εξειδίκευσης, θεωρούμε πως ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης χωρίζει τους εμπλεκόμενους σε επιμέρους ομάδες σύμφωνα με την εξειδίκευση του καθενός. Για κάθε ομάδα ορίζει ένα συντονιστή και όλα φαίνονται να βαίνουν καλώς! Ίσως και όχι…

Η εταιρεία είναι μία και περιέχει 4 επιμέρους ομάδες. Συνεπώς η κουλτούρα της εταιρείας που είναι και αυτή μία και συγκεκριμένη θα πρέπει να περάσει σε κάθε ομάδα ξεχωριστά. Προφανώς και υπεύθυνος να το κάνει αυτό, να μεταδώσει δηλαδή την κουλτούρα της εταιρείας, είναι ο συντονιστής κάθε ομάδας ο οποίος αποτελεί και το συνδετικό κρίκο μεταξύ των δύο μερών. Εδώ λοιπόν αρχίζουν τα προβλήματα καθώς ο κάθε συντονιστής μεταφέρει την εταιρική κουλτούρα στα μέλη της ομάδας που μανατζάρει σύμφωνα με τις δικές του αρχές και αξίες. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο να μεταφερθούν αλλοιωμένα τα συστατικά της εταιρικής κουλτούρας και τα μέλη της συγκεκριμένης ομάδας να ενεργούν παρεκκλίνοντας από τις υπόλοιπες.

Τι έχει συμβεί δηλαδή στο παραπάνω παράδειγμα; Ο τρόπος δράσης ενός συγκεκριμένου προσώπου (συντονιστής) μεταβάλει την εταιρική κουλτούρα σύμφωνα με την οποία και ο ίδιος οφείλει να ενεργεί με αποτέλεσμα να δημιουργούνται συχνά ανικανοποίητοι εργαζόμενοι οι οποίοι πιθανώς να επιδιώκουν να αλλάξουν ομάδα και να δουλέψουν με έναν άλλο συντονιστή που θα ενεργεί πιο σωστά σύμφωνα με την εταιρική κουλτούρα ακόμη και αν είναι λιγότερο αποδοτικοί στο νέο τους πόστο.

Το παραπάνω πρόβλημα όμως δεν έχει να κάνει μόνο με τη μειωμένη απόδοση των εργαζομένων. Είναι από την αρχή μέχρι το τέλος στημένο λάθος. Και το λάθος προκύπτει εξαιτίας της σύγχυσης μεταξύ των λέξεων ανθρωποκεντρικός και προσωποκεντρικός. Άλλο άνθρωπος και άλλο πρόσωπο. Μα θα πει κάποιος τις εταιρείες τις φτιάχνουν συγκεκριμένα πρόσωπα και την εταιρική κουλτούρα τη διαμορφώνουν οι ιδιοκτήτες της επιχείρησης που και αυτοί είναι συγκεκριμένα πρόσωπα. Σωστά, αλλά από τη στιγμή που θα δημιουργηθεί μια ανθρωποκεντρική κουλτούρα με αρχές και αξίες βασισμένες στον άνθρωπο, αυτές θα πρέπει να εξακολουθούν να έχουν ως βάση τον άνθρωπο ακόμη και αν αλλάξει το πρόσωπο ή τα πρόσωπα που καλούνται να την εφαρμόζουν.

Η κουλτούρα είναι μια ευρύτερη έννοια και δε μπορεί να καθρεφτίζεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα ακόμη και αν έχει αυτά ως επίκεντρο.

Μήπως κάτι αντίστοιχο όμως γίνεται και στην ίδια την κοινωνία γενικότερα με τις πολιτικές επιλογές που κάνουν οι πολίτες;

Αν δηλαδή στη θέση της εταιρείας βάλουμε τους πολίτες ενός κράτους και στη θέση των ομάδων βάλουμε τους διάφορους πολιτικούς σχηματισμούς που ευαγγελίζονται ότι ενεργούν έχοντας ως βάση τον άνθρωπο, τι παρατηρούμε; Ότι παρόλο που ως κράτος επιδιώκουμε τη συνεχή ανάπτυξη, πρόοδο και βελτίωση της ποιότητας ζωής, οι πολίτες επιλέγουν τους πολιτικούς σχηματισμούς που θα στηρίξουν σύμφωνα με τα πρόσωπα που ηγούνται σε αυτούς και όχι με βάση τις αρχές της κουλτούρας που πρεσβεύουν. Και ακριβώς επειδή κάθε πρόσωπο εφαρμόζει τις αρχές αυτές με το δικό του τρόπο, όταν αυτό το πρόσωπο αντικατασταθεί από ένα άλλο που θα εφαρμόζει τις ίδιες αρχές με παραλλαγμένο τρόπο, συνήθως έχουμε μετακινήσεις των πολιτών μεταξύ των πολιτικών σχηματισμών ώστε ψάχνοντας να βρεθούν στο χώρο που νιώθουν πιο οικεία.

Τόσο λοιπόν σε εθνικό, όσο και σε τοπικό επίπεδο, οι πολίτες δίνουν τη στήριξή τους στον ένα ή στον άλλο πολιτικό σχηματισμό αποκλειστικά και μόνο με βάση τα πρόσωπα και όχι με βάση το σύνολο των αρχών  που πρεσβεύει ο αντίστοιχος σχηματισμός. Υπάρχει δηλαδή μια ευρύτερη νοοτροπία ταύτισης της εκάστοτε πολιτικής κουλτούρας με τα αντίστοιχα πρόσωπα που έχουν κάθε φορά τις θέσεις ευθύνης, ακριβώς γιατί αυτό αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πολίτες και στο πεδίο της εργασίας τους.

Θα μπορούσε λοιπόν μια τροποποίηση στον εργασιακό χώρο να οδηγήσει τους πολίτες σε διαφορετικές και πιο ορθολογικές πολιτικές και κοινωνικές επιλογές που θα έχουν πραγματικά ως βάση τον άνθρωπο και όχι το πρόσωπο;

Εσύ τι γνώμη έχεις;

Πηγή εικόνας: https://pixabay.com/el/users/fotografielink-6316043/